Aşırıduyarlılık Reaksiyonları

Tip I     Tip II      Tip III      Tip IV

Bağışıklık sistemi, organizmayı yabancı antijenlerden (canlı etken, polen, protein, vb) korumaya yönelik bir dizi işlev için kurgulanmıştır. Bir birey daha önce karşılaştığı bir antijenle ikinci kez karşılaştığında, bu antijene karşı gerekenden çok daha güçlü immun yanıtlar meydana gelebilir. Doku zarar­larına neden olan bu yanıtlara aşırıduyarlılık reaksiyonları adı verilir.

Kimi zaman bağışıklık sisteminin bazı tepkilerinin kendi dokularına zarar bile zarar verebilecek düzeylere ulaşacak kadar abartılmış olduğunu izleriz. Bağışıklık sisteminin gösterdiği tepkinin kendi dokularına zarar verecek düzeylere ulaştığı olgulara “aşırıduyarlılık reaksiyonları (tepkileri)” tanımı yapılır.

Her olguda antijenle ilk karşılaşma ve ilk tepki süreci vardır; buna “duyarlanma (sensitization)” adı verilir. İlk kez karşılaştığı bu antijene karşı hazırlıklı konuma gelen bağışıklık sistemi ikinci karşılaşmasında aşırı bir tepki verir. Bazı olgularda, bağışıklık sisteminin kendi öz antijenlerine karşı tepkiler gösterdiğini izleriz; bu tür tepkiler otoimmun hastalıklara neden olur.

Aşırıduyarlık reaksiyonlarının 2 ana grubu vardır:

1. Sıvısal bağışıklık sisteminin etkin olduğu aşırıduyarlılık reaksiyonları (erken aşırıduyarlılık reaksiyonları): Antijen-antikor tepkimeleriyle ortaya çıkarlar. 3 tipi vardır: Tip I, Tip II. ve Tip III. aşırıduyarlılık reaksiyonları.

2. Hücresel bağışıklık isteminin etkin olduğu aşırıduyarlılık reaksiyonları (geç aşırıduyarlılık reaksiyonları): Tip IV olarak bilinen aşırıduyarlık reaksiyonudur. Bu gruptaki tepkimelerde T-lenfosit etkinliği izlenir.

İmmunopatolojide dört tip aşırıduyarlılık reaksiyonundan birini görebildiğimiz gibi bazı özgün tablolarda birkaçının birlikte olabildiğini izleriz. Örneğin, basit bir saman nezlesi ya da akut bir biçimde gelişen bronşiyal astma tablosu saf olarak beliren bir Tip I aşırıduyarlılık reaksiyonudur. Oysa solunan havayla gelen mantar antijenlerine karşı gelişen “aşırıduyarlık pnömonisi (hypersensitivity pneumonitis)” olgularında 3 tür reaksiyonun birlikte çalıştığını izleriz; tip I olarak başlayan sürece bir süre sonra Tip III ve Tip IV türü tepkileri de eklenir.

Penisillin allerjisi gibi olgularda izlenen, “anafilaktik şok” olarak nitelenen ve ölümle sonlanabilen akut süreçlere “erken aşırıduyarlılık sendromu” adını verebiliriz.