BESLENME BOZUKLUKLARI PATOLOJİSİ

YÜKSEK KALORİLİ BESLENME

Obesite 2014 verileri (WHO)

  • Obezite 1980-2014 arasında iki katı arttı

  • 18 yaş üzeri 1.5 milyar aşırı kilolu (%39)

  • 18 yaş üzeri 600 milyon obez (%13)

  • 5 yaşından küçük 42 milyon çocuk aşırı kilolu ya da obez

 

Vücut kitle indeksi (Body Mass Index; BMI)

BMI = kg (ağırlık)/m2 (boy)2

Sonuç:

  • < 19 yetersiz kilo

  • 19-24 arası normal

  • 25-29 aşırı kilolu 

  • 30 < obez

 

OBEZİTE

Obezite vücuttaki yağ dokusunun artmasıdır. Body Mass Index (BMI) dengesi bozulmuştur.

Lipidler ve karbonhidratlar aşırı miktarlarda alındığında ve giderek biriktiklerinde çok önemli hastalıklara yol açarlar. Metabolizma enerjiyi en kolay yol olan karbonhidratları parçalayarak elde eder. Karbonhidrat bolluğunun olduğu yüksek kalorili beslenmelerde yağlar tüketilemediği gibi, alınan karbonhidratların fazlası da yağlara dönüştürülerek depolanır.

Son yıllarda yapılan en büyük yanlış, beslenme reçetelerindeki yağ alımının kısıtlanmasıydı. Yağlı beslenmenin kısıtlanması ile ortaya çıkan kalori açığı karbonhidratlarla kapatılmaya çalışılınca obezite olgusunda patlama yaşandı. Yağ tüketiminin sağlıklı yaşamdaki olumsuzluklarının karbonhidratlara oranla ne kadar önemsiz olduğunu anlaşıldığında yeryüzündeki obez sayısı ikiye katlanmıştı.

Ailesel obesitede genetik nedenler ikinci plandadır. Öncelikle, o ailenin mutfağında tüketilenler önemlidir. Baklava, börek, makarna, pilav, ekmek, şeker gibi “glisemik indeksi” yüksek olan besinlerin tüketiminin yoğun olduğu ailelerde anne-baba-çocuklar aşırı kilolu ya da obezdir. Kaloriden düşük beslenen bir ailenin bireylerinde ise düzgün ve sağlıklı bir fizik yapı izleriz.

0-3 yaş dönemindeki beslenme çok önemlidir. Santral sinir sisteminin gelişimi ile kemik-kas işlevlerindeki uyum bu dönemde gerçekleşir.

Doğumdan hemen sonraki ilk 60 dakika içinde başlanması gereken emzirmenin en az 6 ay sürdürülmesi gerekir. Bebekler biberon ya da benzeri araçlar kullanılmadan doğrudan emzirilmelidir. Yaşamının ilk yılını anne sütüyle beslenerek geçiren çocukların kazanımları annelerinkinden onlarca kat fazladır.

Emzirmenin anneye yararları

Meme ve ovaryum kanserlerini engeller

Tip II diabeti engeller

Doğum sonrası depresyonu önler

 

İlk yaşlarından başlayarak aşırı kalori yüklenen çocuklarda, yağ fazlasının depolanması için adiposit sayısında yoğun bir artış (hiperplazi) olur. Sayısı artan adipositler yaşam boyu olduğu yerde bekler, yüksek kalori koşullarında yağ depolar. İlerleyen yıllarda beslenmesini düzenleyerek kilo veren bireyler, karbonhidratlara döndüğü gün adipositlerini şişirmeye başlarlar (hipertrofi). Adipositlerin yağ depolama yetisi neredeyse sonsuzdur.

Obesitede riskler

  • Yaşam süresinde kısalma (erken ölümler)

  • Ateroskleroz (koroner yetmezliği, felçler)

  • Hipertansiyon

  • Dilate kardiyomyopati

  • Konjestif kalp yetmezliği

  • Derin ven trombozu

  • Tromboembolizm

  • Hiperkolesterolemi/hiperlipidemi

  • Hipoventilasyon (Pickwickian) sendromu

  • Kanserler (endometrium, meme, kolon)

  • Diabetes mellitus (tip 2, %80-90)

  • Karaciğer yağlanması

  • Eklem patolojileri (alt ekstremitelerde osteoartrit)

  • Vertebra bozuklukları

  • Libido azalması

  • Düzensiz menstrüasyon ve kısırlık

  • Komplikasyonlu gebelik ve doğum

  • Doğumsal anomalili bebekler

  • İri bebekler (makrosomi)

  • Kolelityazis

  • Gut

  • Migren atakları

  • Erken demans

  • Depresyon ve sosyal izolasyon

YETERSİZ BESLENME

  • Bebeklerde ve Çocuklarda Protein-Kalori Malnütrisyonları (tablo): 

Yeryüzündeki 0-3 yaş bebek ölümlerinin %35’i yetersiz beslenme sonucunda gerçekleşmektedir (WHO, 2015).

  • Genç erişkinlerin psikiyatrik nedenli beslenme bozuklukları (tablo).