Temel Patoloji

İrreversibl Değişiklikler

Nekroz

HÜCRE ÖLÜMÜ 

Hücre ölümünün patogenezindeki en temel ilke, hücrenin uyum sağlayamayacağı ya da basit bir dejenerasyonla geçiştiremediği düzeydeki ya da nitelikteki streslerin sonucunda yaşamsal işlevlerini ve bütünlüğünü yitirmesidir.

 

İrreversibl hücre zedelenmesinde morfoloji

 

Çekirdek

Piknozis (pyknosis)

Karyoreksis (karyorhexis)

Karyolizis (karyolysis)

Piknozis: ölmekte olan hücrenin çekirdeğinin küçülmesi ve koyu renkli boyanmasıdır (hiperkromazi);

Sonraki aşamalar:

Karyoreksis: büzüşen çekirdeğin küçük parçalara ayrılması

Karyolizis: karyoreksis evresindeki çekirdeğin endonükleaze grubu enzimlerce eritilerek silinmesidir.

 

Sitoplazma

Mitokondrial cisimcikler (kalsiyum)

Plazma köpüklenmesi

Sitoplazmalarda koyu eozinofil boyanma (protein denatürasyonu) ile glikojen yitimi nedeniyle mat görünüm izlenir. Kimi olgularda vakuoller vardır. Yağ dokusu nekrozlarında kalsiyum yığılması (yağ nekrozu) izlenir. Sitoplazma membranlarında, organellerde ve öteki sitozolik komponentlerde kopma ve erimeler izlenir.

 

NEKROZ

İrreversibl zedelenmenin kaçınılmaz sonucu “hücrenin ölümü”dür. Nekroz, hücre ölümünün iki önemli türünden biridir.

Nekroz türleri

Koagülasyon (coagulative) nekrozu

Kazeöz (caseous) nekroz

Erime (liquifactive) nekrozu

Yağ nekrozu

Fibrinoid nekroz

 

  • Koagülasyon Nekrozu

Nekroza uğrayan dokunun biçiminin, çatısının ve bütünlüğünün bir süre korunduğu nekroz türüdür; nekroz alanı pıhtılaşmış gibidir. 

Koagülasyon nekrozunun en önemli nedeni iskemidir (iskemik nekroz).

İnfarkt, koagülasyon nekrozunun en iyi örneğidir.

İskemiyi izleyen saatlerde sitoskeleton proteinleri denatüre olur. Proteolitik enzimlerin büyük bölümü niteliğini yitirdiği için ölen hücreler bir süre pıhtılaşmış gibi kalırlar (erime süreci birkaç gün içinde çevreden gelen lökositlerin lizozomal enzimleriyle başlar).

Mikroskopik bulgular: amorf-kompakt eozinofil sitoplazmalı, çekirdeksiz hücreler

Sonuç: Nekrotik hücreler fagosite edilir, lökositlerin lizozomal enzimleriyle eritilir.

 

Gangrenöz nekroz (gangren) koagülasyon nekrozunun özgün bir türüdür. Olguların çoğu alt ekstremitelerde görülür.

  • Yaş gangren: bakterilerle infekte olan gangren türüdür. Bakterilerin yıkıcı enzimleri ve yoğun lökosit akımı nedeniyle kısa sürede erimeye başlar.

  • Kuru gangren: infeksiyon yoktur. Giderek su kaybeden gangren alanı bir süre sonra kurur (mumyalaşma).

 

Gom: sifilise özgü bir koagülasyon nekrozu türüdür. Karaciğer ve kemik (üstçene) gomları görece sıktır.

 

  • Kazeöz Nekroz

Sıklıkla mikobakteri infeksiyonlarında (özellikle tüberküloz) görülen bir nekroz türüdür.

Nedeni: mikobakterilerin hücre membranlarında saptanan ve “mycolic acid” olarak nitelenen komponenttir.

Makroskopik inceleme: sarı-beyaz renkli, dağılgan nitelikte (kazeöz; peynirsi) bir görünümü vardır. Büyükçe kazeöz nekrozlarda, nekrotik dokunun drenajı sonrasında kalan boşluğa kavern adı verilir; daha çok akciğer tüberkülozundaki kazeöz nekrozun bronşlara açılarak boşalması sonrası oluşan kovuk için kullanılır.

Mikroskopik inceleme: tüberküllerin ortasında değişen büyüklükte kazeöz nekroz alanları ve bunları kuşatan özgün bir granülasyon dokusunun (tüberküloz granülomu) varlığı saptanır.

Tüberküloz granülomu: kazeöz nekroz alanını kuşatan özgün bir yangısal tepkidir; kazeöz nekrozu kuşatan histiositler ve arada Langhans dev hücreleri, bu kümeyi kuşatan lenfositler ve en dışta fibroblastik hücreler ve fibrozis.

 

  • Erime Nekrozu

Ölen hücrelerden oluşan dokuların erimesi ve sıvılaşmasıyla karakterize nekroz türüdür.

İki özgün örneği vardır;

  • Pyojen (irinli) abseler,

  • Beyindeki koagülasyon nekrozları.

 Pyojen bakteriler ve kimyasal ürünleri lökositler için oldukça çekicidir. Bu alanlarda yoğun olarak kümelenen lökositler abse oluşumuna, lökositlerin proteolitik enzimleri dokuların erimesine yol açar.

Erimiş nekrotik dokular, canlı ve ölü nötrofil polimorflardan oluşan koyu kıvamlı-sarımsı materyale irin (pus) adı verilir. İrin, nötrofil polimorflar (canlı/ölü) ile erimekte olan nekrotik doku artıklarından oluşur.

 

  • Yağ Nekrozu

Fokal yağ dokusu yıkımıdır. Pankreas patolojilerinde sık görülür.

Pankreasın asinar hücrelerden açığa çıkan lipaze türü enzimlerin etkisiyle yağ hücrelerinin membranları parçalanır; lipaze enzimleri trigilserid esterlerini yağ asidlerine parçalar. Yağ asidleri kalsiyumla birleşerek tebeşirsi çökeltiler oluşturur (saponifikasyon).

Pankreas çevresinde ve peritoneal yağ dokusu içinde irili-ufaklı kalsifiye nodüller saptanır.

 

  • Fibrinoid nekroz

Bağışıklık sisteminin özgün reaksiyonlarında meydana elen bir nekroz türüdür.

Genellikle arter çeperlerinde ortaya çıkar; H+E kesitlerinde parlak eozinofil bir madde olarak görülür. Etkilenen arterde tromboz gelişir.

Antijen-antikor kompleksleri (immun kompleksler) + fibrin (AbAg+F) yapısındadır.